1766… ŚWINIAKI KWICZĄ BO NIEWYDOJONE…

1766… ŚWINIAKI KWICZĄ BO NIEWYDOJONE…

W 1766 roku do Kolbuszowej przybyli po raz pierwszy jej właściciel książę Marcin Jerzy Lubomirski wraz z żoną Anną Marią z domu Hadik. To właśnie to wydarzenie stało się motywem przewodnim i tytułem słuchowiska autorstwa Ryszarda Szilera. Ten wybitny poeta, dramaturg i scenarzysta, od ponad pół wieku pozostający piewcą dziejów „miasteczka nad Nilem”, w niezwykły sposób opisuje historię Kolbuszowej.

Przez dziesięć lat, w latach 2014–2024, wspólnie z małżonką Ewą Czartoryską-Sziler pełnił rolę reżysera teatralnego i scenografa. Wraz z „Teatrem Amatorskim Aleksandra Fredry” wystawiał autorskie spektakle oraz nagrywał słuchowiska, tworząc tym samym unikalny w skali kraju, być może jedyny amatorski teatr autorski. W ten sposób uhonorował niezwykle interesującą historię kolbuszowskiej rezydencji magnackiej Sanguszków i Lubomirskich — historię znacznie ciekawszą niż dzieje wielu sąsiednich, dziś większych miast.

Sziler przez długi czas wahał się, czy opisać losy jednego z największych skandalistów swojej epoki — księcia Marcina Jerzego Lubomirskiego. Do podjęcia tego tematu zachęcił go spacer po skansenie, którego przez wiele lat był pracownikiem. Ostateczny impuls przyniósł widok planu filmowego popularnego serialu komediowego realizowanego w kolbuszowskim muzeum. Autor umieścił akcję słuchowiska właśnie na tle owego planu filmowego.

Dynamiczną akcję słuchowiska dopełnia znakomita muzyka elektroniczna Andrzeja Serafina. Całość nagrał i zrealizował Jerzy Dziobak z Radia Rzeszów — jeden z najwybitniejszych twórców słuchowisk w polskim radiu.

Pierwszym punktem programu wydarzenia „Wieczór z Szilerem”, które odbyło się 16 maja 2026 roku, była premierowa prezentacja słuchowiska. Szesnastu aktorów biorących udział w nagraniu wysłuchało wspólnie efektu swojej pracy, po czym otrzymali kwiaty, unikalne wydawnictwo książkowe oraz płyty CD ze słuchowiskiem.

Po symbolicznym poczęstunku — okolicznościowym torcie i wyśmienitych potrawach — aktorzy, publiczność oraz uczestnicy konkursu stanęli do „Pojedynku z Szilerem”. Był to jedyny w swoim rodzaju konkurs recytatorski, inspirowany częściowo twórczością Gombrowicza, a częściowo kulturą hip-hopową. W rywalizacji uczestniczyło ośmiu recytatorów, których występy oceniało jury pod przewodnictwem aktorki Natalii Kozy.

Emocjonujące zmagania przybliżyły publiczności poezję Ryszarda Szilera — poezję, od której „przechodziły ciary po plecach”. Zwyciężczynią konkursu została Elżbieta Czachor, lecz prawdziwym triumfatorem okazała się piękna, refleksyjna i niezwykle humanistyczna twórczość kolbuszowskiego poety. Nagrody pomagała wręczać obecna wśród publiczności Ewa Draus — radna sejmiku wojewódzkiego, przewodnicząca komisji kultury, a także aktorka pierwszej sztuki wystawionej przez Szilera na scenie domu kultury w Kolbuszowej.

Muzyka zwieńczyła ten wyjątkowy wieczór poetycki. Klasyczny recital fortepianowy wykonał wybitny pianista Marcin Kasprzyk, natomiast wiązankę piosenek zaśpiewała Emilia Magda. W ten sposób zakończyło się wydarzenie promujące znakomitą poezję, dramat, słuchowisko, historię miasta oraz aktorską aktywność mieszkańców Kolbuszowej.

„Budzi się wieś: koguty pieją, skrzypią wrzeciądze, konisie parskają, świniaki kwiczą bo niewydojone…”

Na przebudzenie zainteresowania wyjątkową twórczością literacką Ryszarda Szilera wciąż czekamy w „mieście nad Nilem”, bo ciągłe promocyjne „dojenie krokodyli” staje się już po prostu nudne.